هیات اختلاف مالیاتی بدوی و تجدید نظر

مالیات‌ها اساسی‌ترین منابع درآمد دولت هستند و برای تأمین نیازهای عمومی و اجرای برنامه‌ها و پروژه‌های مختلف در کشورها بهره‌برداری می‌شوند. به عنوان اطلاعات تکمیلی:

1. مالیات مستقیم: این نوع مالیات مستقیماً از درآمد و دارایی‌های افراد و شرکت‌ها اخذ می‌شود. به عنوان مثال، مالیات درآمدی از درآمد حقیقی افراد یا مالیات شرکت‌ها بر مبنای سود خالص آنها مالیات مستقیم هستند.
2. مالیات غیر مستقیم: این نوع مالیات به صورت غیر مستقیم از طریق خرید کالاها و خدمات و همچنین از فعالیت‌های اقتصادی اخذ می‌شود. به عنوان مثال، مالیات بر ارزش افزوده (مالیات بر مصرف) یک نوع مالیات غیر مستقیم است که از مصرف کالاها و خدمات اخذ می‌شود.

هدف اصلی مالیات‌ها، تأمین منابع مالی برای دولت به منظور ارائه خدمات عمومی مانند بهداشت، آموزش، حمل و نقل عمومی، امنیت، و سایر خدمات عمومی است. همچنین، مالیات‌ها می‌توانند ابزاری برای تنظیم اقتصاد و توزیع درآمد در جامعه باشند.

نحوه اعتراض در مراجع رسیدگی به اختلافات و دعاوی مالیاتی

1. رسیدگی اداره امور مالیاتی

در بسیاری از کشورها، افراد و شرکت‌ها موظف به پرداخت مالیات هستند، و اگر اعتراضی به محاسبه مالیات یا برگه تشخیص مالیاتی دارند، می‌توانند از راه‌های معینی برای اعتراض و رسیدگی به این موضوع استفاده کنند. در کشورهای مختلف، این روندها و مراحل ممکن است متفاوت باشند، اما هدف کلی آنها تضمین حق افراد به رسیدگی به اعتراضات مالیاتی و تعیین صحت محاسبه مالیات است.

مهلت‌ها، فرم‌های مورد نیاز برای اعتراض، و مراحل رسیدگی به اعتراضات ممکن است در قوانین مالیات مختلف تعیین شده باشند. این اعتراضات ممکن است در سطوح مختلفی از مراجعه به ادارات مالیاتی تا مراجعه به دیوان‌ها یا دیگر مراجع قضایی پیگیری شوند. همچنین، ممکن است در صورتی که اختلاف مالیاتی حل نشود، مراحل دیگری مانند تجدید نظر در دادرسی یا دعوای قضایی از طریق دیوان‌ها و دیگر نهادهای قانونی پیش بیاید.

اعتراض به محاسبه مالیات و تلاش برای رسیدگی به این اعتراضات، حق مهمی برای شهروندان در جوامع حقوقی مختلف است تا مطمئن شوند که مالیات‌های خود به صورت منصفانه و تطابق با قوانین محاسبه شده و در صورت لزوم اصلاح یا تجدید نظر خواهند شد.

2. هیات­ حل اختلاف مالیاتی بدوی

ماده 170 قانون مالیات مستقیم که در اینجا ذکر کردید، به تشکیل هیات حل اختلاف مالیاتی اشاره دارد. این هیات‌ها برای رسیدگی به اختلافات مالیاتی بین اداره امور مالیاتی و مودی (شخص یا شرکتی که مشمول مالیات می‌شود) تشکیل می‌شوند.

در دو فرض زیر، هیات حل اختلاف مالیاتی به رسیدگی می‌پردازند:

• اعتراض ظرف مهلت: اگر مودی در مدت 30 روز (برای مالیات بر درآمد) یا 20 روز (برای مالیات بر ارزش افزوده) از تاریخ ابلاغ برگ تشخیص مالیاتی اعتراض کتبی نماید، هیات حل اختلاف مالیاتی مسئول رسیدگی به این اعتراض می‌شود.
• عدم اقدام به پرداخت مالیات: در صورتی که برگ تشخیص مالیاتی براساس مقررات قانونی ابلاغ شده باشد، اما مودی اقدامی برای پرداخت مالیات ننموده باشد، همچنان می‌تواند به هیات حل اختلاف مالیاتی مراجعه کند.

هیات حل اختلاف مالیاتی وظیفه رسیدگی به اعتراضات مودی در مورد محاسبه مالیات و تعیین صحت آن را داراست. این هیات‌ها می‌توانند تصمیم بگیرند که مالیاتی که مودی باید پرداخت کند را تغییر دهند یا درخواست اعتراض مودی را رد یا تأیید کنند.

مهم است تا مودی در مهلت‌های معین شده به هیات حل اختلاف مالیاتی اعتراض کند یا اقدام به پرداخت مالیات نماید تا حقوق و تعهدات مالیاتی او به درستی تعیین شود و هر گونه اشکال در محاسبات مالیاتی حل گردد.

تشکیل هیات حل اختلاف مالیاتی بدوی و صدور رای توسط این هیات برای مودی مهم است. طبق بند 14 دستورالعمل دادرسی مالیاتی، زمان رسیدگی به امور مودی توسط هیات حل اختلاف مالیاتی بدوی به شرح زیر است:

• ابلاغ وقت جلسه: بعد از ارجاع پرونده به هیات حل اختلاف مالیاتی بدوی، وقت رسیدگی جهت حضور مودی یا نماینده او و یا اعزام نماینده اداره مالیاتی به مودی ابلاغ می‌شود. فاصله زمانی بین ابلاغ و تشکیل جلسه هیات نباید کمتر از 10 روز باشد.
• تشکیل جلسه: در جلسه هیات حل اختلاف مالیاتی بدوی، با ملاحظه مستندات و استماع اظهارات طرفین، به بررسی اختلافات و اعتراضات مرتبط با مالیات می‌پردازند.
• صدور رای: پس از تشکیل جلسه و بررسی موارد مالیاتی، هیات حل اختلاف مالیاتی بدوی اقدام به صدور رای می‌کند. این رای ممکن است به شکل حکم یا قرار صادر شود.

مهمترین نکته این است که رای هیات حل اختلاف مالیاتی بدوی قابل اعتراض است و مودی می‌تواند در مدت 20 روز از تاریخ ابلاغ رای، اعتراض کتبی خود را به هیات تجدیدنظر مالیاتی ارائه دهد. این هیات تجدیدنظر مالیاتی دارای صلاحیت بررسی دوباره امور مالیاتی مودی و تصمیم‌گیری در مورد اعتراضات او است.

3. هیات حل اختلاف تجدیدنظر مالیاتی

با توجه به ماده ۲۴۷ قانون مالیات مستقیم، هیأت حل اختلاف مالیاتی تجدیدنظر پیش‌بینی شده است که دارای صلاحیت برای بررسی اعتراضات در مورد رای‌های صادره از هیأت‌ حل اختلاف بدوی مالیاتی است. این صلاحیت طی ۲۰ روز از تاریخ ابلاغ رای هیأت بدوی اعطا شده است.

نکته مهم اینجاست که صلاحیت هیأت حل اختلاف تجدیدنظر مالیاتی محدود به مواردی که اعتراض کنندگان در شکایت‌های خود به هیأت حل اختلاف مالیاتی بدوی مطرح کرده‌اند نیست. به عبارت دیگر، افراد می‌توانند در هیأت تجدیدنظر مالیاتی نسبت به موارد جدیدی که قبلاً مورد اعتراض در هیأت بدوی قرار نگرفته‌اند، نیز شکایت کنند.

رای هیأت تجدیدنظر مالیاتی به طور قطعی صادر می‌شود و باید اجرا شود. به این تبعیت، سازمان امور مالیاتی موظف است مطابق با رای صادر شده، برگه تشخیص قطعی را صادر نماید.

رای‌های صادره از هیأت حل اختلاف مالیاتی تجدیدنظر می‌توانند از نظر شکلی (نقض قوانین و مقررات یا ادعای نقض رسیدگی) در شورای عالی مالیاتی، هیأت موضوع ماده ۲۵۷ قانون مالیات مستقیم و دیوان عدالت اداری قابل اعتراض باشند.

تنها مواردی که می‌توانند اجرای رای قطعی هیأت حل اختلاف بدوی یا تجدیدنظر مالیاتی را متوقف کنند، شامل موارد زیر هستند:

• توقف اجرای رای با تسلیم وجه نقد یا ارائه ضمانت‌نامه بانکی یا وثیقه ملکی یا داشتن یک ضامن معتبر نزد اداره امور مالیاتی
• نقض تصمیم شعبه شورای عالی مالیاتی
• صدور دستور موقت توسط دیوان عدالت اداری.

شورای عالی مالیاتی

شورای عالی مالیاتی به عنوان بالاترین مرجع نظارتی درون سازمان امور مالیاتی عمل می‌کند. این شورا علاوه بر صلاحیت رسیدگی به اختلافات مالیاتی از نظر شکلی، دارای صلاحیت صدور رای وحدت رویه نسبت به آراهای متناقض صادره از هیأت‌های حل اختلاف مالیاتی و ارائه نظرات مشورتی می‌باشد.

صلاحیت اصلی شعب شورای عالی مالیاتی، رسیدگی به شکایت‌ها به صورت شکلی (نه ماهوی) از کلیه آراهای قطعی صادره از هیأت‌های حل اختلاف مالیاتی از نظر نقض قوانین و مقررات یا ادعای نقص در رسیدگی است.

به عنوان یک توضیح مهم، تعبیر “رسیدگی شکلی” به معنای اعلام نظر است. به این معنا که پس از شناسایی نقض قوانین یا نقص در رسیدگی توسط شعب هیأت‌های حل اختلاف، پرونده مالیاتی دوباره به منظور صدور حکم نهایی به هیأت حل اختلاف مالیاتی ارجاع داده می‌شود. این ارجاع به منظور رعایت نظر اعلامی شورای عالی مالیاتی صورت می‌پذیرد تا هیأت حل اختلاف مالیاتی با توجه به این نظر، به صدور رای بپردازد.

1. .آرای غیر قابل اعتراض در شورای عالی مالیاتی

الف. بر اساس تبصره ۴ ماده ۲۴۷ قانون مالیات مستقیم، در صورتی که مودی یا مامور مالیاتی عدم اعتراض به رای هیأت حل اختلاف مالیاتی بدوی اعلام کنند، امکان طرح شکایت در شعب شورای عالی مالیاتی وجود ندارد.

ب. بر اساس ماده ۳۳ قانون مالیات مستقیم، شعب شورای عالی مالیاتی صلاحیت رسیدگی به شکایات مرتبط با مقررات مالیاتی بر ارزش افزوده را ندارند.

اگرچه شورای عالی مالیاتی به دلیل وابستگی سازمانی به قوه مجریه به عنوان نهادی بی‌طرف محسوب نمی‌شود و مانند دیوان عدالت اداری از نظر شکلی صلاحیت رسیدگی دارد، اما به علت تخصصی بودن رسیدگی شعب شورای عالی مالیاتی و داشتن اعضایی که با مسائل فنی بیشتری آشنایی دارند، امکان بررسی مجدد پرونده‌ها در کنار شعب دیوان عدالت اداری فراهم می‌شود. این امکان به نحوی بهبود می‌بخشد که تخصص و دقت بیشتری در بررسی مسائل مالیاتی و اداری فراهم می‌آورد.

2. مهلت اعتراض به شورای عالی مالیاتی

با توجه به ماده ۲۵۱ قانون مالیات مستقیم، مهلت برای اعتراض به رای هیأت تجدیدنظر مالیاتی در شورای عالی مالیاتی معادل ۳۰ روز از تاریخ ابلاغ رای به مودی می‌باشد.

هیات هم عرض یا هیات موضوع ماده 257 قانون مالیات مستقیم چیست؟

با تأکید بر ماده ۲۵۷ قانون مالیات مستقیم، در مواردی که رای هیأت حل اختلاف مالیاتی توسط شعب شورای عالی مالیاتی نقض می‌شود و همچنین در مواردی که آرای صادره از این هیأت‌ها توسط دیوان عدالت اداری نقض می‌گردد، پرونده به منظور رسیدگی مجدد به هیأت حل اختلاف مالیاتی دیگر (هیأت هم عرض) ارجاع داده می‌شود. این مرجع، با رعایت نظر شورای عالی مالیاتی، در مورد اختلاف مالیاتی رسیدگی و رای مقتضی صادر می‌نماید. هر رای که به این ترتیب صادر می‌شود، قطعی و لازم الاجرا می‌باشد. حکم این ماده نیز در مواردی که آرای صادره از هیأت حل اختلاف مالیاتی توسط دیوان عدالت اداری نقض می‌گردد، اعمال می‌شود.

هیات موضوع ماده 251 مکرر قانون مالیات مستقیم و مهلت اعتراض در آن

در صورتی که مالیات تشخیصی به مرحله قطعیت برسد، اما مودی مالیاتی اعتقاد دارد که مالیات صادره به طور غیرعادلانه است، امکان تقاضای تجدید رسیدگی وجود دارد. این تجدید رسیدگی به شرط پذیرش توسط وزیر امور اقتصادی و دارایی انجام می‌شود. در صورت پذیرش اولیه درخواست، پرونده به هیأت سه نفره ارجاع داده می‌شود که این هیأت مشمول ماده ۲۵۷ قانون مالیات مستقیم می‌شود.

مهم است بدانید که صلاحیت هیأت موضوع ماده ۲۵۱ قانون مالیات مستقیم به دو بعد تقسیم می‌شود:

۱. رسیدگی به تمام پرونده‌های مالیاتی قطعی، شامل مالیات‌های مستقیم و غیرمستقیم.

۲. صلاحیت رسیدگی در هر دو بعد شکلی و ماهوی نسبت به رای‌های مورد اعتراض را داراست.

به عکس از دیگر مراجع دادرسی مالیاتی که دارای مهلت مشخصی برای طرح اعتراض هستند، ثبت درخواست برای رسیدگی در هیأت موضوع ماده ۲۵۱ قانون مالیات مستقیم بدون محدودیت زمانی و تعداد دفعات امکان‌پذیر است. البته اگر تقاضای رسیدگی به رای هیأت مذکور منجر به صدور یک رای شود، با توجه به اصل اعتبار امر مختومه، رای صادره از هیأت قطعی و لازم الاجرا خواهد بود و امکان رسیدگی مجدد به رای هیأت مخصوصاً در صورت نقض رای تنها از نظر مغایرت با قوانین و مقررات در دیوان عدالت اداری امکان‌پذیر است.

هیات موضوع ماده 216 قانون مالیات مستقیم

هیأت ماده ۲۱۶ قانون مالیات مستقیم وظیفه رسیدگی به اعتراضات و شکایات ناشی از اقدامات اجرایی مالیاتی را برعهده دارد. به عنوان مثال، اگر مودی در مورد اقداماتی که سازمان امور مالیاتی در وصول مالیات یا محاسبه مالیات‌های غیرمستقیم انجام می‌دهد، یا در مورد روند دادرسی هیأت‌های حل اختلاف بدوی و تجدیدنظر شکایت دارای شکایت یا اعتراض است، می‌تواند به هیأت ماده ۲۱۶ قانون مالیات مستقیم شکایت کند.

هیات موضوع تبصره ماده ۱۵۷ قانون مالیات مستقیم

صلاحیت این هیأت نظر بر شکایات مرتبط با وصول مالیات از غیرمودیان (اشخاصی که مالیات از آنها مطالبه می‌شود ولی مودی مالیاتی نیستند) می‌باشد. به موجب تبصره این ماده، در مواردی که مالیات به هر دلیل از غیرمودیان مطالبه شده باشد و پس از تایید این هیأت، مطالبه مالیات از غیرمودی در هر مرحله‌ای که باشد، کان لم یکن تلقی می‌شود. به عبارت دیگر، اگر این هیأت تایید کند که مطالبه مالیات از غیرمودیان نادرست بوده است، مالیاتی که از این اشخاص مطالبه شده است، باطل می‌شود و اعتباری ندارد.

 هیات موضوع ماده ۲۴۳ قانون مالیات مستقیم

با تأکید بر ماده ۲۴۳ قانون مالیات مستقیم، صلاحیت این هیأت به رسیدگی به درخواست استرداد مالیات تعلق دارد. اگر مودی درخواست استرداد کرده و اداره امور مالیاتی آن را تأیید نکند، مودی می‌تواند ظرف سی روز از تاریخ اعلام نظر اداره مالیاتی، درخواست خود را به هیأت حل اختلاف مالیاتی ارائه دهد. رای این هیأت قطعی و غیرقابل تجدیدنظر است و در صورت صدور رای به استرداد مالیات اضافی، اداره مربوط باید طبق جز اخیر ماده ۲۴۲ قانون مالیات مستقیم این مبلغ را به مودی بازپرداخت کند.

هیات موضوع ماده ۱۶۱ قانون مالیات مستقیم

صلاحیت این هیأت به رسیدگی به درخواست اداره امور مالیاتی جهت صدور قرار تامین مالیات مرتبط است. ماده ۱۶۱ قانون مالیات مستقیم تعیین می‌کند که در مواردی که مالیات مودی هنوز قطعی نشده یا مراحل اجرایی آن تمام نشده و هنوز تعیین نشده باشد که بیم تفریط مال یا اموال از طرف مودی به قصد فرار از پرداخت مالیات انجام می‌شود، اداره امور مالیاتی می‌تواند با ارائه دلایل کافی از هیأت حل اختلاف مالیاتی درخواست صدور قرار تامین مالیات را بدهد. اگر هیأت تصمیم بگیرد که صدور قرار لازم است، قرار مرتبط را صادر می‌کند.

در این صورت، اداره امور مالیاتی مکلف است معادل مبلغ مورد مطالبه را از اموال و وجوه مودی یا اشخاص ثالث تامین کند. مودی و اشخاص ثالث پس از ابلاغ اخطار کتبی از اداره امور مالیاتی حق ندارند اموال مورد تامین را از تصرف خود خارج کنند، مگر اینکه معادل مبلغ مطالبه تامین شود. در صورت تخلف، علاوه بر پرداخت مبالات معادله، ممکن است مودی و اشخاص ثالث مشمول مجازات حبس تعزیری درجه شش نیز شوند.

دیوان عدالت اداری

با توجه به بند ۲ ماده ۱۰ قانون دیوان عدالت اداری، آخرین راه کار برای اعتراض مودی مالیاتی به نقض رای قطعی صادره از سوی هیات‌های حل اختلاف مالیاتی یا شورای عالی مالیاتی، طرح دعوا در دیوان عدالت اداری است.

مدت زمان اعتراض به رای قطعی مالیاتی در دیوان عدالت اداری برای اشخاص مقیم در داخل کشور سه ماه از تاریخ ابلاغ رای یا تصمیم قطعی صادره است و برای اشخاص مقیم در خارج از کشور شش ماه از تاریخ ابلاغ می‌شود. متعاقباً، رای بدوی صادره نیز برای اشخاص مقیم ایران، ظرف ۲۰ روز و برای اشخاص مقیم خارج از کشور، ظرف ۲ ماه از تاریخ ابلاغ، قابل تجدیدنظرخواهی در دیوان عدالت اداری است. در صورت نقض پرونده، مجدداً جهت بررسی مجدد به هیات هم عرض صادرکننده رای قطعی ارجاع می‌شود.

محاکم دادگستری

در مواردی که موضوعات مالیاتی مرتبط با جرایم مالیاتی یا اعتراضات نهادهایی مانند شرکت‌های دولتی، موسسات وابسته به شهرداری‌ها، سازمان تامین اجتماعی و تشکیلات و نهادهای انقلابی باشد، دادرسی در محاکم دادگستری انجام می‌شود. به عنوان مثال، رسیدگی به جرایم مالیاتی در صلاحیت محاکم کیفری قرار دارد و یا رسیدگی به اعتراضات این نهادها نسبت به امور مالیاتی در صلاحیت محاکم حقوقی است. دلیل اینکه شعب دیوان عدالت اداری صلاحیت ورود به این قبیل شکایات را ندارند، این است که صلاحیت آنها معمولاً محدود به تصمیمات اداری و اعتراضات مرتبط با ادارات و سازمان‌های دولتی است و به مسائل جرمی مانند جرایم مالیاتی یا امور مالیاتی خصوصی تعلق ندارد.